Jun 1, 2011

Воля да мовы

Тры ступені праявы мовы - найтонкая (sūkṣmatara), тонкая (sūkṣma) і грубая (sthūla) - адпавядаюць тром магутам - волі (icchā-śakti), знаньню (jñāna-śakti) і чыну (kriyāśakti).

Адзінкай грубай ступені зьяўляецца сказ (vākyam) - пасьлядоўнасьць складнікаў, якой выражаецца цэласьць змыслу. Усе засталыя адзінкі зьяўляюцца тонкімі, прамежкавымі, інтэлектуальна выдзельнымі паміж цэласьцю змыслу і пасьлядоўнасьцю гукаў сказу. Цэласьць змыслу зьяўляецца ўмовай яго выяўленьня, сьцег якога апісваецца правіламі вйа̄караны.

Пачаткам любога выказваньня зьяўляецца vivakṣā - воля да мовы, жаданьне сказаць. У волі да мовы ўвесь змысел сказу ўжо ёсьць як адзіны непадзельны намер. Вівакша̄ зьвяртаецца да адзінага змыслу і выбірае (vara), выдзяляе яго частку. Таму вівакша̄ - не пазамоўны ініцыятар, а найтонкая ступень яе праявы. Паколькі чуйнасьць (citta) - гэта тое, што афармляецца мовай, мова выяўляецца яе самаафармленьнем.

catvāri vāk parimitā padāni tāni vidur brāhmaṇā ye manīṣiṇaḥ. guhā trīṇi nihitā neṅgayanti turīyaṃ vāco manuṣyā vadanti (Ṛg-veda 1-164.45) - "На чатыры крокі памерана мова, іх ведаюць бра̄гман̣ы, якія мудрыя, сукрыта схаваныя тры не рушаць, чацьверты словамі гавораць людзі".

Праява мовы праходзіць чатыры крокі: Ад адзінай сэнса-формы да падзелу на сэнс і форму. Ад сэнсу і формы да альфабэту сэнсаў (varṇa). Ад варнаў да каранёў (dhātu), якія выдзяляюць і зьбіраюць першасныя сэнсы. Ад каранёў да сказаў (vākya), што зьвязваюць і зьбіраюць словы (pada).

Пачатак мовы, адзіная сэнса-форма, патэнцыя ўсякай праявы называецца вышэйшай мовай (parā). Пры першасным падзеле на выяву (idam) і змысел (adaḥ) мова называецца відушчай (paśyantī). На ступені ўтварэньня кола змыслаў, калі існуе актыўны сэнс і неактыўны сэнсавы фон, мова называецца сярэдняй (madhyamā). Мова праяўленай змысловай множнасьці называецца выразнай (vaikharī).

Кожны сказ ад свайго намеру да канчатковай формы праходзіць гэты шлях афармленьня змыслу. Сьвядомасьць (citta), што афармляецца, прыгэтым застаецца кожны раз адзінай. Уся мова цалкам прысутнічае ў кожным выказваньні, як яго выдзеленая, актыўная і фонавая, неактыўная частка. Гэта матрыца змыслаў (mātṛkā), здольная выразіць любы магчымы змысел, такім чынам тоесна вышэйшай мове (parā) і магуце чуваньня (cit-śakti).