Родны Кут

Першапачаткова словам “стыль” называлі асадку, палачку для пісьма. заточаную пад пэўным кутом. Усё напісанае такой асадкай мае агульную якасьць, почырк, які ў выніку таксама назвалі стылем.

Культура - гэта сутвора, агульны твор. Гэта супольная памяць народу, што захоўвае ўсе ўзоры дзеля іх узнаўленьня. Гаршчок, зроблены з гліны ў сутворы становіцца ўзорам, сутворам гаршка, што далей узнаўляецца ў кожным новым гаршку. І як лучнасьць усіх узораў сутвора абавязкова зьяўляецца стылем, што накладае пячаць на ўсе вытворы, што зь яе паходзяць.

Але каб вылепіць гаршчок з гліны, трэба спачатку мець ідэю гаршка, ёмішча для вадкасьці. Ідэя гаршка - гэта пэўная змысловая работа, для зьдзяйсьненьня якой неабходны мэтад, спосаб спазнаньня і змысьленьня. Гэта спосаб стварэньня знаньня ўвогуле, свой родны кут погляду на ўсё.

Гэта тая нябачная асадка, кут завастрэньня якой надае агульную якасьць усім узорам адной сутворы. Пазычаючы чужую асадку, народ пачынае працаваць на чужую сутвору, што бы ён ні ствараў. А сутвора, што мае ў сабе свой родны кут, называецца сутворай вялікага стылю.

Уладар

З існага, з мовы народу, паэт кліча да быцьця чатыры постаці - Прарока, Песьняра, Ваяка і Ўладара.

Прарок - “варожыць праявы”. Гэта той, хто выклікае і зьнішчае праявы імёнаў. Уладай слова ён “скідае з народу ўрок” чужога сьветагляду. Ён яднае людзей у краіну і бярэ зь іх клятву вернасьці. Гэта першае пакліканьне. Гэта доўг нацыянальнай філасофіі.

Пясьняр - “будзіць нябожчыкаў”. Гэта “баян былога і будучага”, той, хто адказвае за Паданьне, трымае сувязь продкаў і нашчадкаў. Гэта сэрца, што адбівае рытм крыві. Гэта другое пакліканьне. Гэта доўг нацыянальнага мастацтва.

Ваяк - “заваёўвае свой край”. Гэтай той, хто ачышчае “яго палі ад чужых бадзяк” і стаіць на стражы яго “гранічнай мяжы”. Гэта “волат на вогненным кані” - чалавек чыну. Гэта трэцяе пакліканьне. Гэта доўг нацыянальнай палітыкі.

Уладар - “прыходзіць пад сьцяг”. Гэта забыты гаспадар, кароль сьвету, што мае “адбудаваць збураны пасад”. У Ўладары прачынаецца Воля народу. Уладарства - гэта “Божы Дар”, які спускаецца зь нябёс. Гэта чацьвертае пакліканьне. Гэта дар нацыянальнага ўладарства.

Каб атрымаць гэты дар, мы маем атрымаць тры ўлады - уладу Прарока, Песьняра і Ваяка - уладу ўласнага Сьветагляду, уласнага Паданьня і ўласнай Магуты. Гэта тры даўгі, якія мы маем аддаць Бацькаўшчыне. Каб мы запанавалі сабой, гэтыя чатыры імёны маюць атрымаць свае явы.

Народ

Чалавек - ня толькі чалавек, але нашчадак усіх сваіх продкаў і продак усіх сваіх нашчадкаў, увесь свой Род. Род людзей узыходзіць да Першага Продка. Першы Продак зьяўляецца ўвасабленьнем Вялікага Продка. 

Чалавек - ня толькі чалавек, але частка чалавецтва, грамады людзей, безь якой яго няма і ня можа ўзьнікнуць. Грамада людзей - гэта станова, што ўяўляе сабой мову. Яна мае свае імёны і правілы іх дачыненьня. Імёны гэтай мовы ініцыялізуюцца жывымі людзьмі. Гэтая мова і ёсьць чалавецтва.

Вялікі Продак стварыў мову чалавецтва, а затым ініцыялізаваў яе імёны усім сабой, такой жа мовай чалавецтва. Так нарадзіўся першы чалавек, а яго нашчадкі сталі явамі імёнаў мовы чалавецтва. Вялікі Продак нараджаецца ў кожным чалавеку, каб спазнаць паўнату сябе. Таму людзі - гэта племя, спаўненьне чалавека.

Чалавецтва нараджаецца і жыве ўнутры Вялікага Продка і бачыць яго як сьвет, што зьяўляе перад ім Маўклівая Мова, Радзіма. Людзі паміраюць унутры Вялікага Продка, які захоўвае іх усіх у памяці мовы чалавецтва. Паміраючы, чалавек далучаецца да ліку продкаў, Дзядоў. Іх нашчадкі займаюць месца продкаў у мове чалавецтва.

Народ - гэта чалавецтва, гэта паўната становы, структуры, калі ўсе імёны мовы чалавецтва запоўнены людзьмі. Але чалавецтва расьце, яно памнажаецца і людзей становіцца больш за імёны мовы грамадзтва. Так узьнікае малады рой, які аддзяляецца ад чалавецтва і стварае новы народ, новую поўную мову чалавецтва, запаўняючы сабой яе імёны. У новым народзе зноў ёсьць першы Продак і яго нашчадкі.

Чалавек бяз долі ў народзе, бязь імені ў мове чалавецтва - чалавек празапас. Каб атрымаць долю ў народзе, трэба ня проста нарадзіцца, але атрымаць імя ў мове народу.

Людзі гавораць паміж сабой Гаваркой Мовай, гэта іх твор. Але іх Гаваркую мову слухае і паказвае іншым толькі Маўклівая Мова Вялікага Продка. Гаворачы між сабой, яны, ня ведаючы таго, гавораць толькі зь ім. Гаваркой Мовай народы твораць свае сутворы як узоры на тканіне першай Маўклівай Мовы.

Поўдзень

ты далёкага сонца пасланьне, 
паўднёвая веліч паветра,
абяцаеш мне рай на зямлі, 
калыхаючы шолахам сьветлым,

і пяром у прадоньне дрымоты 
зарынаючы дрогкія веі,
па той бок ажываюць навалы
грымотныя крокі па глебе.

карціна - Мікалай Чурлёніс, "Саната пірамід"

Сымбалі роднага краю

“Вось сымбаль твой, забыты краю родны!” - кажа паэт пра гаршчок насеньня, знойдзены ў эґіпецкай магіле. Старажытнае зерне, кінутае ў глебу, дае новую ўскалось. Край жа родны раскрываецца як крыніца, што прабіваецца зь зямлі на прастор.

І нельга сказаць, што зерне зьяўляецца сымбалем крыніцы. Бо і зерне, і крыніца - сымбалі аднаго вечнага чыну вымыканьня з матчынай прасторы. А гаворка ўвогуле ідзе пра беларускую нацыю.

“А дзе ж тая крынічэнька, што голуб купаўся?” - пытае хлапец у песьні, і дадае - “А дзе ж тая дзяўчынонька, што я заляцаўся?” Дзяўчына робіцца раўналежнай крыніцы паводле агульнага чыну, што ўчыняецца над ёй: “А ўжо з тае крынічэньні валы воду п’юць. А ўжо тую дзяўчыноньку за руку вядуць.” І гэта робіцца дзеля далейшага магічнага сэнсавага дзеньня: “А я ж тую крынічэньку тыччам ператычу. А я ж тую дзяўчыноньку клічам пераклічу”.

Ізноў нельга сказаць, што крыніца зьяўляецца сымбалем дзяўчыны, або наадварот, што дзяўчына зьяўляецца сымбалем крыніцы. І дзяўчына, і крыніца робяцца сымбалем падставовага дзеяньня страты і аднаўленьня чысьціні.

Сымбаль - гэта знак, які азначае сваё дзеяньне, свадзею. Крыніца - сымбаль вымыканьня, магіла - сымбаль пахаваньня, кола - сымбаль паўнаты. Сымбаль ствараецца як раўналежнасьць, дзеяньне паўторанае ў іншай прасторы. Сымбалічны сэнс выявы роўны руху, які яе стварае. Сымбалічны сэнс гуку роўны дзеяньням вымаўленьня, якія яго спараджаюць. Таму ўсякая ява мае мае сымбалічны сэнс, які затым толькі закрываецца значэньнем, калі адно пачынае азначаць другое.

Беларускі арнамэнт - гэта мова чыстага сымбалізму, узоры свадзеі. Тут усё насамрэч азначае ня зьявы і рэчы, але толькі тыя чыстыя дзеяньні, сымбалямі якіх зьяўляюцца зьявы і рэчы. Дзеля разуменьня ўзораў патрэбны перадусім пошук іх сэнсу, іх супастаўленьне са слоўнікам падставовых дзеяў, і толькі ў другую чаргу - пошук іх значэньня, магічнага і валявога судачыненьня зь іншымі явамі праяўленага сьвету.

Зеўра

разрываецца зеўра нябёс за сьпіной
немакрыкам тугі па зямлі абяцанай
які боль назіраць за тваёю красой
о багіня Радзіма што станецца явай

вобраз: Мікалай Чурлёніс, Саната Пірамід, 1908

Мова і ініцыяцыя

Знаньне прадстаўляецца і інсталюецца як мова, сувязь імёнаў і формаў. Засваеньне знаньня - гэта засваеньне пэўнай мовы. Носьбіты пэўнага знаньня выглядаюць у вачах іншых як носьбіты невядомай мовы. Пра што яны гавораць - незразумела. І ўваход у кола знаўцаў забясьпечваецца вывучэньнем іх мовы. Такім чынам, мова выконвае ролю ініцыяцыі, пасьвячэньня.

Вывучэньне мовы падзяляецца на дзьве часткі - пасыўную, калі чалавек пачынае яе разумець, і актыўную, калі чалавек сам на ёй пачынае гаварыць. Але і традыцыйнае навучаньне таксама падзяляецца на тыя ж дзьве стадыі. І ініцыяцыя лічыцца сапраўднай толькі тады, калі чалавек абудзіць у сабе традыцыю, “загаворыць” яе мовай. Гэта цуд самаабуджэньня, які нельга падмяніць выкананьнем усіх правілаў традыцыі. Дзіўна, але знаўцу мовы дазваляецца парушаць яе правілы.

Наша нацыя стваралася вакол нашай мовы. Наша мова - гэта нясьмерце нашых продкаў, нас і нашых нашчадкаў, сховішча нашага досьведу і знаньня. Каб стаць часткай беларускай нацыі, атрымаць долю ў нясьмерці нашага роду, трэба прайсьці ініцыяцыю - загаварыць па-беларуску. І ніяк інакш. Ня змог - не прайшоў выпрабаваньня.