Радно

Слова тэкст першапачаткова азначае тканіну. Але тэкстам цяпер называецца ўсякае праяўленьне мовы. Параўнаньне мовы з тканінай, а паэзіі - з ткацкай справай зьяўляецца ў Ведах. Яно мае такую даўніну, што магчыма, гэта, наадварот, якраз тканіна і кросны ўзьніклі ў выніку параўнаньня з мовай.

Тканіна вырабляецца на кроснах, на якіх нацягнута аснова тканіны, рады прадоўжных нітак. Адны зь іх апушчаныя, а другія ўзьнятыя. Празь іх прадзяецца чаўнок з утком, папярочнай ніткай, а затым узьнятыя і апушчаныя ніткі мяняюцца месцамі, прыціскаючы новую нітку да рэшты тканіны.

Калі уток мае іншы квет, утвараецца ўзор. Выдзяленьне вобразу дасягаецца прыцісканьнем адных нітак долу, у асноведзь, і пад'ёмам іншых угору, у выяву. Такім чынам, уточная нітка заўсёды запаўняе або пакідае пустымі ячэйкі мярэжы асновы. І кожны радок тканіны адрозьніваецца тым, якія ніткі пайшлі ў асноведзь, а якія ў вобраз.

Тэкст складаецца з радоў нітак, і таму завецца радном. Які б вобраз не ствараўся радном, ён заўсёды будзе складацца зь перасячэньняў утка і асновы, утварацца запаўненьнем мярэжы. Цуд радна ў тым, што і ўток, і аснова маюць адну прыроду - прыроду нітак. І калі мы нешта называем тэкстам, трэба зайсьці мярэжу, уток і аснову.

Пры вымаўленьні гуку дых праходзіць праз горла і рот. Сьцісканьне глоткі дае гуку якасьць звонкасьці, а разьняволеньне - глухасьці. Змыканьне роту робіць яго зычным, а размыканьне - галосным. Дых зьяўляецца тут уточнай ніткай, што прадзяецца праз аснову высілкаў маўленьня. Кожны сказ насамрэч утварае радно, тканіну мовы, дзе гукі розьняцца толькі тым, якія высілкі пайшлі ў асноведзь, а якія - ў вобраз. Вершаваны памер, што ўтвараецца рытмам і рыфмай, у такім разе сапраўды ўтварае паўторны фанэтычны ўзор на тканіне мовы.

Знак зрокавай мовы, пісьма, таксама ўяўляе сабой мярэжу, адны часткі якой запаўняюцца рысамі, а другія зыходзяць у асноведзь і здаюцца пустымі. На пачатку ўсякага пісьма стаіць мярэжа знаку, найменшая частка радна, дзе перасякаецца ўток і аснова. Нацыянальные пісьмо - гэта пісьмо, заснаванае на ўласнай мярэжы знаку. Такое пісьмо інтуітыўна пазнаецца сваім ужо на ўзроўні спосабу фармаваньня знакаў.

Узоры Свадзеі бачаць змысел як радно, тканіну, што ўтвараецца мярэжай сямі падзей (чыну, дачыну, сродку, прычыны, вычыну, месца, асобы). Пры раскрыцьці мярэжы кожны раз адны падзеі зыходзяць у асноведзь, а іншыя ўтвараюць вобраз. Такім чынам расьце і пакрываецца ўзорамі мнагамерная тканіна змыслу. 

здымак узяты з сайту skarbnica.by

Лянота

уладарная млявасьць самлелага цела

ціха падае высьпелым плодам у рукі
зь недасяжнай вяршыні сьвятарнай ляноты
цераз край выкіпаючы сонечным сокам

Арлы

калі долу ладзяць скокі мячоў байцы
і зьвіняць у замках варотаў роду ключы
там таявы арлы звужаюць вакол кругі
і нагбом піюць сьпяваны аброк багі

карціна - Мікалай Чурлёніс, Захад

Свой час

Калі Агонь узгадваецца ў Ведах, паэт зьвяртаецца да этымалагічнай і міфалагічнай рэчаіснасьці. Калі паэт Калідаса ўзгадвае ў вершы Агонь, ён упэўнены, што ягоны слухач супаставіць словы ня толькі з усімі вывучанымі ў маленстве напамяць гімнамі, але і з усімі прачытанымі гісторыямі Пуранаў, а таксама зь вершамі іншых знакамітых паэтаў яго часу.

Стыль Гамэра зьяўляецца высокім толькі ў перакладах. Ён называе рэчы сваімі імёнамі і скупы на загадкі. Але ўжо ў час Плятона кожнае старагрэцкае слова правяраецца на ўзгадваньне ў Гамэра, а чытач эліністычнай паэзіі зьвязвае слова з кантэкстам усёй антычнай літаратуры. Так адрозьніваюцца маладыя і старыя сутворы.

Цягам мінулага стагодзьдзя слова беларускага паэта зьвязвалася ў чатача галоўным чынам з чутымі народнымі песьнямі і паданьнямі. Звароты да эўрапейскага фонду памяці выглядаюць груба і недарэчна. Паэт старой сутворы мабыць мусіў бы разьлічваць на веданьне лацінамоўнага эпасу і старабеларуск хронік.

У канцы стагодзьдзя мы паспрабавалі ўвесьці ў літаратуру эўрапейскую перадсьмяротную асацыятыўнасьць. Але нельга пражыць тысячагодзьдзе за дзесяць год: чужыя асацыяцыі бясьсьледна зьнікаюць у маладой мове. Удалы верш усё адно гаворыць пра простыя рэчы і вялікія міфы. І тое, што бальшыня носьбітаў мовы бліжэйшыя сто гадоў будзе прыходзіць да нас звонку, гарантуе нам яшчэ доўгае шчасьлівае юнацтва, час нацыянальнай міфалогіі і этымалогіі.

Стварэньне пісьма для мовы - гэта нібыта рух насуперак плыні. Але толькі насуперак плыні часу чужых культур, што не нясе нам нічога, акрамя згубы самасьці і рашчыненьня. І зусім адпаведна часу нашага маленькага чалавецтва.

Гарышча

У маленстве летам у вёсцы на гарышчы ў лазьні ў мяне быў свой схоў. Я забіраўся туды і апынаўся па-за ўсім, недаступны нікому, і ўвесь сьвет распасьціраўся перада мной.

Там я рабіў толькі тое, што вырашыў рабіць я сам. Напрыклад, меч. Праблема выбару зыходзячы толькі з самога сябе была для мяне галоўнай. Мне здавалася прыніжальным мець іншыя прычыны сваіх дзеяньняў, акрамя сваіх рашэньняў. Што я толькі не рабіў, каб даказаць сабе сваю свабоду. Тады сваім прынцыпам я зрабіў не паведамляць нікому пра свае рашэньні, а толькі паказваць вынікі.

Мне ніколі не пераказаць тыя бездані думкі, якія разгортваліся перада мной у 12 гадоў, калі я быў па-за ўсім. Свабоду самазыходжаньня і быцьцё па-за ўсім я зрабіў тады сваім радыкальным праектам і плянам жыцьця. Зыйсьці з чалавецтва, дзе ўсё маё жыцьцё загадзя вызначана, у чыстую свабоду і самоту, зьнішчыць усе свае згадкі і сьляды.

І цяпер, каб мысьліць свабодна, мне патрэбна гэтае гарышча па-над усім, куды я сыходжу з чалавецтва, дзе перада мной распасьціраецца ўвесь сьвет.

Шрыфт "Берагіня"

Шрыфт "Берагіня" ўяўляе сабой стылізацыю кірылічнага і лацінскага альфабэту пад узоры беларускага арнамэнту. Стыль "Берагіні" натхнёны узорнай паласой паясоў і рушнікоў. 

Шрыфт можа ўжывацца як дэкаратыўны - прыкладам, для афармленьня загалоўкаў. З другога боку ў Свамове выяўленыя ў шрыфце ўзоры выкарыстоўваецца для фанэтычнага напісаньня запазычаных слоў у дадатак да змысловага марфалягічнага пісьма (як катакана ў японскай).

Сьцягнуць шрыфт

"Берагіня" зьмяшчае набор кірылічных літараў, неабходных для ўжываньня ў беларускай мове, без разрозьненьня вялікіх і маленькіх:

Верш Максіма Багдановіча "Добрай ночы зара-зараніца!" ў стылі "Берагіні" выглядае такім чынам:

Добрай ночы, зара-зараніца!

Ўжо імгла над зямлёю лажыцца,

Чорнай рызай усё пакрывае,

Пылам зор небасхіл абсявае.

Цішыня агартае мне душу.

Вецярок прыдарожную грушу

Ледзьве чутна варуша-калыша,

Міла бомы смяюцца у цішы,

Ціха срэбрам грукае крыніца.

Добрай ночы, зара-зараніца!

"Берагіня" зьмяшчае таксама набор лацінскага альфабэту, дастатковы для ўжываньня ў беларускай лацінскай транслітэрацыі:

Лічбы:

І самы неабходны набор знакаў прыпынку і дадатковых сымбаляў. Прабел дзеля захаваньня стылю пазначаецца не пустым месцам.

Шрыфт распаўсюджваецца свабодна для некамэрцыйнага выкарыстаньня пад умовамі ліцэнзіі SIL Open Font License. Гэта значыць, шрыфт можна свабодна выкарыстоўваць для афармленьня бясплатных і платных прадуктаў, але не прадаваць як асобны прадукт і ня браць дадатковай платы за яго ўключэньне ў іншы прадукт (напрыклад, дыстрыбутыў аперацыйнай сыстэмы). Пры распаўсюджаньні вітаюцца спасылкі на аўтара і ягоны сайт.

Міхаіл Баярын.

08.06.2014

Крыжы-абярэгі

Выява - гэта адзежа змыслу. Змысел заварочваецца, апранаецца ў выяву і адзеты выходзіць у сьвет. Выява беражэ змысел як бераг зямлю ад мора. Выява - гэта абярог змыслу. 

Адзежа пакрываецца ўзорамі-абярэгамі ў ранімых месцах - на плячах, рукавах, горле, грудзях. На дзьвярах і вокнах хаты вешаюцца знакі-абярэгі. На мяжы вёскі ставяцца крыжы-абярэгі. Абярэгі ахоўваюць уваходы.

Выява мовы - гэта абярог, што захоўвае досьвед пакаленьняў і ахоўвае сутвору ад чужынцаў і непасьвечаных. Мовы падзяляюць народы. Мова мае быць незразумелай чужым, бо знаньне дае ўладу.

Пісьмо - гэта абярог мовы, межавы знак. Далей пачынаецца беларускае чалавецтва. Беларускаму чалавецтву патрэбна ўласнае пісьмо як абярог на межах яго змыслу. Уласнае пісьмо зьяўляецца першым выразьнікам вялікага стылю.