Мова Спадчыны

Спачатку верш існуе ў прасторы думкі яго стваральніка. Тут ён мае быцьцё і цэласьць, бо мае адну радзіму. 

Затым ён выказваецца радок за радком, утвараючы радно ў прасторы явы. І тут ён ужо ня мае ні быцьця, ні цэласьці, бо ня мае адной радзімы.

Быцьцё і цэласьць тут маюць толькі адзінкі прасторы, якія ня знаюць, што імі нарысаваны верш.

Затым верш выдзяляецца як рысунак з прасторы явы, чытаецца і пачынае існаваць у прасторы думкі чытача. Тут ён зноў мае быцьцё і цэласьць, бо мае адну радзіму.

Але цяпер ён мае ўжо дзьве радзімы, два быцьці і дзьве цэласьці. І з кожным наступным выказваньнем і чытаньнем, колькасьць яго радзімаў і быцьцяў расьце і памнажаецца.

Верш кожны раз зьнікае пры выказваньні і ўзьнікае пры чытаньні, губляецца ў мностве явы і атрымлівае адзінства ў мове быцьця. 

Больш таго, быцьці верша памнажаюцца нават тады, калі яго чытае сам ягоны стваральнік. Ці застаецца ён прыгэтым адным і тым самым вершам?

Толькі мова, правілы выказваньня і чытаньня, аб'ядноўваюць усе гэтыя вершы ў адзін верш і робяць яго тым самым.

Сувязь усіх гэтых вершаў азначае кожны раз зьніканьне і ўзьніканьне, паміраньне і ўваскрашэньне. 

І кожнае новае выказваньне і чытаньне ўтварае дрэва Спадчыны, што пачынаецца ад стваральніка і галініцца да ўсіх яго чытачоў і пераказьнікаў.

Акрамя мовы, гэта Спадчына робіць верш адзіным, аб'ядноўваючы ўсе яго асобнікі ў галіны дрэва, узводзячы яго да каранёвага быцьця.

Быцьцё верша - гэта множнае, мнагамесцавае, моўнае быцьцё, аб'яднанае правіламі чытаньня. Гэта галіннае быцьцё, аб'яднанае дрэвам Спадчыны. 

Але быцьцё кубка нічым асабліва не адрозьніваецца ад быцьця верша. Гэта таксама выказваньне, што спачатку мае адзінае быцьцё ў намеры стваральніка, а затым існуе як радно ў тканіне явы. 

Кубак чытаецца карыстальнікам, і затым атрымлівае месца ў мове яго быцьця. Як і верш, кубак таксама ўтварае сваё дрэва спадчыны.

Спадчына як перадача знаньня азначае перадачу ня проста выказваньня, але самой мовы праз прастору явы. Мова таксама зьнікае і ўзьнікае, губляе і атрымлівае быцьцё. 

Але спадчына верша насамрэч нічым асабліва не адрозьніваецца ад спадчыны цэлай Мовы. Бо верш - гэта мова верша, гэта агульная будова, запоўненая асобным зьместам, гэта імёны і ўзоры.

Спадчына - гэта заўсёды перадача Мовы. Маўленьне - гэта найменшы чын спадчыны, у якім яе можна злавіць усю адразу.

Мова абавязкова мае наўвеце Спадчыну. Калі гэта выказваньне, яго нехта сказаў. Калі гэта верш, яго нехта стварыў. Выказваньне абавязкова вядзе назад, да свайго стваральніка.

Але, каб даваць адзінства множнаму і галіннаму быцьцю, дрэва Спадчыны само павінна быць, мець адно месца. Дзе яно? 

Хто яе трымае, хто бачыць яе, хто зьбірае яе галіны ў адно дрэва? Дзе той зрок, у якім яна мае сваё адзінства?

Бо калі гэтага месца няма, няма верша, няма кубка, няма знаньня, няма мовы, няма спадчыны. Нішто ня робіць іх адзінымі і цэлымі.

Каб была спадчына, патрэбна мова Спадчыны. Мова Спадчыны яднае мноста быцьцяў ў адзін аповед, называе іх спадчынай і яднае ў дрэва. 

Перад чалавекам кожнае імгненьне адбываюцца імклівыя зьмены явы. Чалавек яднае іх у выявы, а затым злучае тоествам выяву з аднаго імгненьня з выявай з другога імгненьня. 

Перасоўваньне рэчы справа налева - гэта цэлы аповед, у якім нешта трымае тоества той рэчы, што была справа, і той рэчы, што апынулася зьлева. 

Ёсьць мова, якая ўвесь час піша аповед быцьця, яднае зьмены выяваў у рысы, а рысы ў выявы аповеду. Гэтая мова кожны раз гаворыць - гэта той самы кубак, гэта той самы верш. 

Гэта мова Спадчыны. Яна мае быцьцё і цэласьць, бо мае адзінае месца ў грамадзе дзеяў і моваў, называнай чалавекам.

Яе дрэва можна чытаць, зь яго можна рабіць выказваньні. У ёй мае быць быць сваё быцьцё і сваё існае, свой слоўнік сюжэтаў і яго асобныя ўвасабленьні.

І калі мова Спадчыны ёсьць у чалавеку, яна ёсьць і ў мове чалавека, зь якой ён паходзіць як быцьцё паходзіць з існага, а выказваньне з мовы.

І калі Спадчына ёсьць у мове чалавецтва, яна мае радзіму ў Народзе, Вялікім Чалавеку.

Далонь

неба падае на зямлю

сонца пыніць сваю хаду
зоры вернуць сваё сьвятло
я кранаю тваю далонь
кон хапае маю душу
і вяртае ў тваю руку

Зараніца. Мова рухаў

Зараніца

Гэта другая частка зрокавай мовы "Зараніца", заснаванай на мярэжы традыцыйных беларускіх узораў. Першая частка "Зараніцы" прысьвечана Мове прасьветаў. "Зараніца" - гэта вынік канструктыўнай лінгвітыстыкі і дапаможны сродак для вывучэньня Мовы руху як часткі "Ўзораў Свадзеі".

Прасьвет

Прасьвет узьнікае ў празоры. Празора - гэта свадзея, празь якую праглядае іншая свадзея. Празора ўтварае мярэжу прасьветаў. Усякая свадзея, зьявіўшыся ў празоры, стаецца адным з прасьветаў.

Кола прасьветаў

Прасьвет азначае сам сябе, але гаворыць пра ўсё, што празь яго праглядае. Змысел прасьвету складае дзеяньне яго ўтварэньня. Кола прасьветаў - гэта паўната дзеяньняў. Кола прасьветаў падзяляе паўнату свадзеі на часткі, так што кожнай свадзеі адпавядае адзін з прасьветаў.

Рух

Рух - гэта намер пераходу ад аднаго дзеяньня да іншага. Рух - гэта імя ў мове руху. Выказваньне мовы руху становіцца зьявай руху. Рух, што зьяўляецца з мовы руху, кожны раз паўтараецца і таму ўтварае круг. Зыходны прасьвет руху называецца зьнікам, а выніковы - вынікам руху.

Мярэжа руху

Мярэжа руху злучае сабой чатыры прасьветы, што ўтвараюць круг руху. Два ад'яўленыя прасьветы складаюць стажар мярэжы і выяўляюць зьнік, зыходнае дзеяньне руху. Два ад'яўленыя прасьветы складаюць роўню руху і выяўляюць вынік, выніковае дзеяньне руху.

Стан і Зьмена

Рух ад аднаго прасьвету да іншага ўтварае зьмену. Рух ад аднаго прасьвету да такога самага прасьвету складае стан.

Глыбіня руху

Рух, што сьціскае сабой чатыры прасьветы, мае сваю глыбіню. Глыбіня руху выяўляецца знакамі ў сяродку мярэжы руху, што злучае сабой чатыры прасьветы.

Ёсьць сем глыбіняў руху - намер, рушэньне, дотык, ахоп, пранікненьне, прасяг і тойства.

Паглыбленьне руху ўтварае кола поўнае кола руху, пераносячы погляд на рух на ўсе яго падзеі.

Месца

Прасьвет, што пачынаецца дзеяй, можа стаць месцам для іншага прасьвету. Месца можа быць абноўлена іншым прасьветам. Знакам месца руху зьяўляюцца дужкі вакол прасьвету.

Напрамак

Месца можа мець два напрамкі - ад сябе і да сябе. Месца, напрамленае ад сябе выяўляецца дужкамі з прамянямі навонкі. Месца, напрамленае да сябе, выяўляецца дужкамі з прамянямі ўнутро.

Мяжа

Напрмленае месца можа мець мяжу. Мяжа месца можа быць адкрытай і закрытай. Закрытая мяжа азначае завершанае дзеяньне і выяўлецца прамянямі, загнутымі да сяродку. Адкрытая мяжа азначае незавершанае дзеяньне і  выяўляецца прамянямі, загнутымі да сяродку.

Мяжа і напрамак руху

Мяжа і напрамак руху выяўляюцца дужкамі вакол мярэжы руху.

Прастора

Рух, у якім адбываецца іншы рух, утварае прастору руху. Прастора - гэта рух, які ахоплівае іншы рух. Рух прасторы трывае, пакуль мінаюць усе зьмешчаныя ў ёй рухі. Прастора таксама можа быць месцам. Прастора месцаў можа абнаўляцца, мець свой напрамак і мяжу. Знак прасторы складаецца з двух прасьветаў. Верхні прасьвет прасторы азначае зьніковае дзеяньне, а ніжні - выніковае дзеяньне. Знак прасторы падзяляе сабой два знакі рухаў.

Крылы прасторы

Зьнік прасторы ўтварае яе левае крыло, а вынік - правае. Зьнікам ці вынікам прасторы можа быць і асобны прасьвет, які ў такім разе выконваецца двайнымі рысамі.

Глыбіня прасторы

Рух прасторы можа мець сваю глыбіню. Глыбіня прасторы выяўляецца збліжэньнем прасьветаў прасторы і даданьнем да іх знакаў глыбіні зьверху і зьнізу.

Прастора таксама можа мець сем глыбіняў:

Мяжа і напрамак прасторы

Рух прасторы можа мець свой напрамак і мяжу. Знакі напрамку і мяжы прасторы выяўляюцца вакол знакаў рухаў, ахопленых прасторай.

Прастора  прастораў

Прастора можа быць прасторай іншых прастораў. Знак прасторы прастораў выяўляецца паміж знакамі напрамку і мяжы дзьвю прастораў.

Пасьлядоўнасьць руху

Пасьлядоўнасьць руху складаецца з крайніх прасьветаў прасторы. Яны пасьлядоўна зьяўляюцца ў мове часу зьяўляюцца пры выкананьні выказваньня мовы руху.

Дзейнік

У мове руху дзейнік утвараецца, калі адзін рух стаецца прасторай іншага руху. Тое, што зьяўляецца "падзеямі" ці "сувоямі" ў прамове, выконваецца на мове руху як зьмяшчэньне адным дзеяньнем іншага. Так, прыкладам, "моўнік" (асоба маўленьня) ў мове руху - гэта рух "маўленьня" ў прасторы "пранікненьня". І правае, і левае крыло дзейніка поўніцца адным рухам.

Выказьнік

У мове руху дзейнік, што злучае сабой два іншыя дзейнікі, завецца выказьнікам. Так, прыкладам, сказ "моўнік мовіць" можа быць перакладзены ў мову руху за два крокі: "моўнік" - гэта "маўленьне" ў прасторы "пранікненьня", а "мовіць" - гэта маўленьне ў прасторы "працягу". Затым "пранікненьне" і "працяг" яднаюцца прасторай "кіраваньня".

Рух сказу

З гледзішча мовы руху сказ - гэта рух. Рух сказу ўтварае прастору для іншых рухаў. Прастора сказу можа расьці бясконца іншымі рухамі сказу, скрайнімі прасьветамі якіх зьяўляецца сказ мовы руху. Мова руху мае неабмежаваную колькасьць частак сказу. Часткі сказу мовы руху не абмежаваныя мярэжай сказу, а свабодна ўтвараюцца - як і слоўнік мовы руху.

Мова руху

Разуменьне можа быць дзейным і іменным. Іменнае разуменьне складаецца ў распазнаньні імені ў руху. Іменнае разуменьне стаіць. Дзейнае разуменьне складаецца ў выкананьні руху на мове руху. Дзейнае разуменьне рушыць. Мова руху - гэта мова дзейнага разуменьня прасторы і часу, быцьця і існага, явы і праявы, мовы і маўленьня.

Шрыфт "Рух"

Шрыфт "Рух" створаны адмыслова дзеля выяўленьня знакаў мовы руху. Шрыфт зьмяшчае інструкцыі Open Type, якія, аднак, могуць працаваць не ўва ўсіх праграмах і апэрацыйных сыстэмах.

Знакам прасьветаў тут адпавядаюць літары кірылічнага альфабэту.

Каб перагарнуць знак, пасьля яго трэба паставіць знак "-", а каб утварыць мярэжу руху, пасьля яго патрэбна набраць знак "+". Знак клічніка ўтварае зьнік руху, а наступны прасьвет стаецца яго вынікам. Лічбы ад аднаго да сямі дадаюць глыбіню руху. Каб утварыць знак прасторы, патрэбна набраць вялікую літару. Знак "-" перагортвае знак прасторы. Знак клічніка ўтварае зьнік прасторы, а наступны прасторавы прасьвет стаецца яе вынікам. Лічбы ад аднаго да сямі ўтвараюць знакі глыбіні прасторы.

Каб утварыць знак месца, патрэбна пасьля прасьвету набраць знак "0". Каб зьмяніць напрамак месца  трэба дадаць да яго знак "-". Каб утварыць закрытую мяжу трэба дадаць да напрамку знак "+", а каб утварыць адкрытую мяжу - знак "=". У выпадку мярэжы руху, для ўтварэньня напрамку і мяжы яна атачаецца знакамі "8" і "9", да якіх дадаюцца тыя самыя дадатковыя знакі.

Сьцягнуць шрыфт

Калі шрыфт усталяваны і знакаўтваральныя інструкцыі працуюць як мае быць, можна паспрабаваць гэты утваральнік выпадковых рухаў.

Прастора явы

Мова руху мае справу толькі з колам прасьветаў. Усякі змысел бачыцца празь мярэжу знаку як прасьвет. А ўся паўната змыслу адпавядае паўнаце кола прасьветаў. Кола прасьветаў - гэта кола дзеяньняў. 

Рух злучае сабой два дзеяньні. Рух пачынаецца як намер зьмены, што яднае сабой два прасьветы, адно зь якіх мае стаць на месцы другога.

Рух, што злучае два рухі - гэта рух рухаў. Рух рухаў утварае прастору руху. Гэта дзеяньне, унутры якога адбываюцца іншыя дзеяньні.

Прасьветы, зьяднаныя рухам, называюцца крыламі руху, зьніковае - левым, а выніковае - правым.

Калі крыло руху само раскрываецца Дзеяй, яно можа абнаўляць свой зьмест і мець свой аповед. Такая прастора руху становіцца месцам руху.

Прастора, дзе кожны рух адкрываецца месцам завецца прасторай месцаў. Кожны яе прасьвет можа быць зьменены мовай руху.

Прастора руху расьце як дрэва, што кожны раз падзяляецца на дзьве галіны. Непаўторнае дрэва прасторы, што разварочвае ўсемагчымасьць прасьветаў, ўтварае мову прасторы. 

У мове прасторы любое месца можа быць знойдзена праз пасьлядоўнасьць прасьветаў, якія да яго вядуць. Пасьлядоўнасьць прасьветаў утварае імя месца.

Калі кола мае 32 прасьветы, імя крайніх прасьветаў прасторы можа быць скарочана да аднаго прасьвету.

Калі кожны крайні прасьвет прасторы раскрываецца новым дрэвам прасторы, утвараецца новы вымер прасторы. Імя месца складаецца з крайніх прасьветаў вымерыў.

Калі кола мае 32 прасьветы, любое месца трохвымернай прасторы будзе складацца з трох прасьветаў. Такая прастора мае 32 768 месцаў. 

Зьмест прасторы месцаў можа быць запоўнены іншымі прасьветамі. Такая прастора месцаў утварае прастору явы.

Калі прастора явы сама зьяўляецца дзеяй, кожная яе зьмена ўтварае аповед, і зьмест усяго аповеду застаецца даступным для аднаўленьня на вызваленым месцы.

Прастора явы, сама ўтвораная як выказваньне мовы руху, зьяўляецца дачынам загадаў мовы руху. Загад мовы руху воліць зьмяніць зьмест месца іншым прасьветам.

Прастора явы ўтварае тканіну, на якой можа быць выяўлены ўзор прасьветаў. Рэч зьяўляецца ў прасторы явы як пасьлядоўнасьць загадаў руху.

Рэч у прасторы явы - і ёсьць сама прастора ява. Перамяшчэньне рэчы - гэта зьмена зьместу прасторы явы. 

Рэч складаецца зь месцаў прасторы і вызначаецца іх зьместам. Зьмест месцаў абмежаваны колам прасьветаў.

Разам, крайні прасьвет прасторы і ягоны зьмест ўтвараюць адзінку, атам явы. Толькі адзінкі явы маюць быцьцё ў прасторы явы, рэч мае тут толькі выяву. 

Рэч утвараецца як пасьлядоўнасьць загадаў мовы руху. Рэч - гэта узор явы на тканіне явы. А імя рэчы - гэта тэкст, радно загадаў мовы руху, якія яе ўтвараюць.

Рэч, нарысаваная на прасторы явы, ня мае ў ёй адзінага месца, і таму ня мае там свайго быцьця. Яна мае адзінае месца толькі ў мове быцьця, дзе захоўваецца яе імя як радно загадаў руху.

Ключы

колькі гадоў мінула, што ўсе забылі калі
былі замкнутыя дзьверы і зьніклі гаспадары

куды растуляюцца брамы, каго спыняюць муры
хто вырабіў з золку явы ад іх залатыя ключы

дзе іх знайшоў твой позірк, як увайшоў сюды
як могуць з пачатку сьвету чакаць тут твае сьляды

Эўрапеец

Я лічу сябе эўрапейцам, чалавекам заходняга сьвету. Я выразна зразумеў гэта ў Індыі, дзе востра адчуў сябе асобным, іншым і чужым усяму вакол. Гэтую асобнасьць я называю асобай. Я цаню яе і не хачу ад яе пазбаўляцца. Для мяне каштоўна тое, што на ўсходзе лічаць ілюзіяй.

У Індыі, пасьля наведаньняў многіх бажніцаў, я зразумеў, што мае рэлігійныя перажываньні - гэта пачуцьці эўрапейскага чалавека. Я насамрэч не разумею, што адчуваюць у храмах індыйцы. І я думаю, што ім незнаёма тое трымценьне, якое мы адчуваем перад боствам.

У Індыі я зразумеў, што кахаю як эўрапейскі чалавек. Мае ўяўленьні пра каханьне паходзяць з казак пра рыцараў і прыўкрасных паннаў. Там я выразна адчуў, што пад аднымі імёнамі мы разумеем зусім іншыя рухі сьвядомасьці. І мне здаецца, што гэты вымер душы ім недаступны.

У мастацтве і мысьленьні я шукаю новага, а не дасканалага ўвасабленьня таго самага. Я разумею і суперажываю мадэрнісцкаму мастацтву, якое традыцыяналісты называюць вычварэньнем. Я знаходжу прыгожым і вартым першаснае і новае.

"Эўрапейскі" - для мяне - гэта перадусім прыметнік асобы, а не грамадзтва. Тое, як эўрапеец ушаноўвае боскае, кахае і суперажывае мастацтву - усё гэта вынікае з асобы. Быць эўрапейцам для мяне значыць быць асобным і першаснасным.

І як эўрапеец я ня бачу нічога эўрапейскага ў імкненьні адпавядаць "эўрапейскім" стандартам і нормам, жыць у люстэрку чужой сапраўднасьці. Нішто не здаецца мне больш аддаленым ад эўрапейскага духу, чым дабравольная другаснасьць, самапрыніжэньне перад усім "эўрапейскім", сама-калянізацыя.

Імкненьне адпавядаць эўрапейскім стандартам, жыць і рабіць так, як гэта робяць там, у сапраўдным цывілізаваным сьвеце, робіць з нас не эўрапейцаў, а калёнію Эўропы. Толькі ў адрозьненьні ад індзейцаў і афрыканцаў, мы робім гэта з сабой самі. Маючы поўнае права на ўласную эўрапейскую спадчыну.

Быць эўрапейцам - значыць насьледаваць спадчыну эўрапейскага духу, традыцыю першасных і сьмелых. Мы эўрапейцы, калі мы першасныя. Не тады, калі пераймаем заходнія тэхналёгіі, а тады, калі замахваемся на стварэньне ўласнага вялікага стылю, беларускай цывілізацыі.

Пачатак

Быць - значыць узьнікаць. Узьнікаць - значыць мець месца ўзьнікненьня, пачатак. Быць - значыць мець пачатак.

Рух, перамена месцаў, выконваецца на мове быцьця як пасьлядоўнасьць узьнікненьняў. У быцьці і зьнікненьне, і перамяшчэньне - гэта толькі ўзьнікненьне і рост.

Быцьцё не мяняе месца. Узьнікшы ў ім, яно ўжо не зьнікае, але само можа стаць месцам для іншага быцьця.

Месца, якое стаецца месцам, расьце ў глыбіню. Быцьцё толькі паглыбляецца. Таму месца - гэта толькі месца ўзьнікненьня.

Месца - гэта пачатак. І пачатак - гэта месца, радзіма. Месца нараджае.

Але быцьцё ня можа ўспрыняць свой пачатак. Быцьцё напрамлена наперад, і пачатак заўжды застаецца ў яго за сьпінай.

Для ўсяго, што зьяўляецца ў яго ўспрыманьні, яно ўжо само зьяўляецца месцам. І як пачатак яно ня можа ўбачыць сябе.

Усё, што зьяўляецца ў яго ўспрыманьні - гэта сувязь прычынаў і вынікаў, бясконцасьць якой забясьпечваецца самой мярэжай змыслу.

Але глыбіні быцьця, што раскрываюцца наперадзе, нібыта падказваюць, што і там, за сьпінай могуць быць такія ж бясконцыя глыбіні.

Відзея пачатку ўзьнікае як змысел прычыны сябе. Убачыць пачатак - гэта спроба зрабіць немагчымае - абярнуцца назад і ўбачыць месца свайго быцьця.

Але пачатак, што мае іншы пачатак, - гэта не пачатак, а працяг. Відзея пачатку - гэта змысел пачатку пачаткаў, прычыны прычын, месца ўсіх месцаў.

Відзея пачатку - гэта відзея самабыцьця і самаўзьнікненьня, быцьця месцам і пачаткам самому сабе. Толькі такі пачатак - гэта Пачатак.

І калі рост быцьця - гэта паглыбленьне і занурэньне, то дарога да Пачатку - гэта ўсплыцьцё на паверхню, да месца ўзьнікненьня ўсяго.

Месца ўтварае быцьцё ў сабе і ўтварае яго зь сябе. Гэта яго вытвор, яно зроблена зь яго як кубак зроблены з гліны.

Гэта сам Пачатак стае і расьце быцьцём. Гэта ён нырае ў сваю глыбіню і ўсплывае, выносячы зь яе скарб знаньня самабыцьця.

І той, хто ўсплывае да Пачатку, аказваецца самім Пачатакам. Як той, каго сьняць, аказваецца тым, хто сьніць.