Воля і Хаос

Космас нараджаецца з хаосу. Прыгэтым, космас звычайна перакладаецца як "парадак", а хаос, наадварот, як "беспарадак". Па-старагрэцку, аднак, слова космас значыць "красу, упрыгожаньне, форму", а слова хаос азначае "прорву, расколіну, разрыў". Правільным этымаляґічным перакладам "хаосу" мае быць слова "зеўра".

Вось жа не парадак нараджаецца зь беспарадку, а краса і выява нараджаецца зь зеўры, разрыву першаснай паўнаты і адзінства існа-няіснага. Усе праявы, быты, людзі, культуры, народы родзяцца з разрыву паўнаты Роду.

Кожны з нас нясе ў сабе хаос, разрыў, празь які ў быцьцё прыходзіць новае, празь які быцьцё намі расьце, празь які нішто і нябыт ператвараецца ў быт і што. І мы перадусім і ёсьць гэты разрыў, зеўра, а не выявы, якія яна спараджае. Што можна зрабіць з гэтым хаосам, які чалавек нясе ў сабе, які яго спарадзіў і зрабіў існым? Усё. Ён ператвараецца ўва ўсё. Наш хаос - гэта наш кон і час. Скончыцца ён, і скончымся мы.

Але і наша нацыя, вялікі беларускі Чалавек, нараджаецца з разрыву паўнаты і аднастайнасьці, які выдзяляе нас з плеромы чалавечага роду. Мы нясем у сабе Беларускі Хаос, зеўру Нацыі, празь якую ў быцьцё прыходзіць наша культура. Наша нацыя - гэта наш кон, ад якога нам не зыйсьці як ад самога сябе.

Слова Воля, акрамя іншага азначае ў нашай мове "пустату": "вольная прастора" значыць "пустая прастора". Мы адчуваем у сабе Волю як свабодную, неабумоўленую нічым магуту, яшчэ пустату, якую мы можам ператварыць у любы чын і быцьцё водле свайго выбару. І чым большая зеўра магуты адкрываецца ўнутры нас, тым большай мы адчуваем нашу Волю.

Так, мы яшчэ не "адбыліся" як нацыя. Мы яшчэ не стварылі сваёй культуры. І калі мы думаем пра сваё, у нас адкрываецца зеўра і бездань. Але чым шырэй гэтая беларуская бездань, тым магутней нашая Воля, зь якой нараджаецца наш космас і наша ява.

Мэтафізыка Нацыі

Ці можа мэтафізыка быць нацыянальнай? Прычым як абсяг існага, папярэдні праяве, а не як тэорыя, што яго апісвае? Мэтафізыка, як шлях ад Пачатку да праявы, відавочна для ўсіх адзіная. Аднак, пытаньне ў тым, дзе на гэтым шляху ўзьнікае нацыя? Бо адтуль і пачынаецца яе мэтафізыка.

Нацыя, грамада, племя - гэта сэнсавы арганізм, што ўзьнікае раней за людзей, што яго складаюць. Як у целе чалавека цягам жыцьця мяняюцца клеткі, так у нацыі мяняюцца пакаленьні, а сама яна трывае. Як арганізм разгортваецца з адной малекулы, у якой засяроджаны ўвечь яго сэнс, так нацыя разгортваецца з сэнсу нацыі. 

Тая малекула, у якую згортваецца і зь якой разгортваецца чалавечы арганізм, - гэта код, мова чалавека. Гэта дрэва імён, адносіны між якімі ўжо зададзены і толькі шукаюць рэчыва для свайго ўвасабленьня. Так і сэнс нацыі, - гэта Мова нацыі. І якім бы ня стала ўвасабленьне Мовы, яе структурныя адносіны, што задаюць карціну сьвету, папярэднічаюць увасабленьню Мовы.

Мы лічым, што нацыя жыве ў сьвеце, людзі маюць цела, ходзяць па зямлі і гавораць мовай. Зямля чорная і зьнізу, а неба сіняе і зьверху. Але тое, што зьяўляецца ў нашай сьвядомасьці як колеры, формы, гукі і дотыкі - не аб’ектыўная рэальнасьць, а агульны для пэўнай групы істотаў спосаб рэпрэзэнтацыі нечага, напрыклад частаты ваганьняў.

Мова - гэта тое, што разьмяшчае зямлю зьнізу, а неба зьверху, што робіць неба сінім, а зямлю чорнай, што называе адны колеры і формы зямлёй, а другія - небам. І гэта тая самая мова, што складае арганізм нацыі, вялікага чалавека. У такім разе, ня нацыя жыве на зямлі і пад небам, а неба і зямля, увесь сьвет існуе ў Нацыі.

Нацыя як арганізм і мова папярэднічае сьвету. А ўвесь бачны нам сьвет - гэта наш, нацыянальны сьвет, зьяўлены нашай Мовай. І таму ёсьць мэтафізыка нацыі і нацыянальная мэтафізыка. Ёсьць Нябесная Беларусь і мэтафізыка Беларусі. І таму менавіта мы, спадкаемцы мовы Вялікага Княства, першародныя насьледнікі яго Спадчыны. Не забывайце ж мовы нашай, каб ня ўмёрлі!

Эйдапалітыка

Нацыянальны сэнс абумоўлены не геапалітыкай. Вартасьцямі Волі, Асобы, Выбару, увасобленых у творы мастацтва і дзяржаўныя інстытуты, нашы продкі абавязаны ня нашым краявідам, пушчам, рэкам і палям, а свайму мэтафізычнаму досьведу і выбару. Больш таго, абумоўленасьць краявідам пазбаўляе гэтыя ідэі ўсякай вартасьці.

Нацыянальны сэнс зыходзіць з эйдаплітыкі, палітыкі мэтафізычнага Неба чалавецтва, дзе адбываецца размова ідэяў, адкуль яны спускаюцца на Зямлю і ўвасабляюцца ў культурах і народах. Ідэі ствараюць культууры, а культуры ствараюць народы. А затым адбываецца тое, што падаецца нам геапалітыкай, барацьбой за гліну для ўсавабленьня сэнсаў.

Самым насычаным войнамі сюжэтам нашай гісторыі і міталёгіі зьяўляецца змаганьне за Русь, усходне-славянскую прастору. Два цэнтры, Вільня і Масква, некалькі стагодзьдзяў вялі бясконцыя крывавыя войны за чалавечае рэчыва. Але гэтае змаганьне было ня сэнсам існаваньня нашай дзяржавы, а вынікам сутыкненьня зь іншым сэнсам, увасобленым у іншы народ і дзяржаву, якая не пакідала нам месца на белым сьвеце.

Геапалітыка ня можа быць нацыянальнай ідэяй. Нацыянальным сэнсам ня можа быць ні змаганьне за ўсходніх славян, ні супрацьстаяньне Маскве, ні быцьцё "геапалітычным цэнтрам", ні Сярэдняя Эўропа, ні Эўразія, ні Балта-Чарнаморскі Зьвяз, ні Вялікая Поўнач. Усё гэта воз паперадзе каня, вынік паверадзе прычыны. Калі мы думаем свой нацыянальны праект, мы маем зыходзіць ня з нашага мінулага і нашай зямлі, а з нашага Неба і нашага Сэнсу.

Нутраное ўладарства

Нашу культуру папракаюць у самазамкнёнасьці, нутраной скіраванасьці. Пра нас мала ведаюць у сьвеце, нас мала перакладаюць на іншыя мовы, мы не імкнемся зваяваць сьвет сваімі творамі і вобразамі. У той час, як суседнія народы дасягаюць у гэтым посьпехаў.

Але, напраўду, нутраная скіраванасьць - гэта тое, што адрозьнівае культуру ад цывілізацыі. Культура мае справу з прыродай і непраявай, яна адбываецца ў чыстым сьвеце, ёй няма справы да ўплыву на навакольныя народы. Зьмена кірунку на вонкавы якраз і азначае завяршэньне культураґенэзу і пачатак уласнай цывілізацыі. Гэта цывілізацыя тыражуе на ўвесь сьвет здабытае культурай.

Нам важна зразумець, што мы жывем у час культуры, а не ў час цывілізацыі. Ня трэба, ствараючы верш, думаць пра яго распаўсюд - атрымаецца блага. І пакуль мы не завершым стварэньне свайго вялікага стылю, можна не марнаваць высілкі на зьнешнюю экспансію. Бо экспартаваць суседзям пазычаныя ў іх жа формы - значыць насіць соваў у Атэны.

Наадварот, нам трэба як мага паглыбіць нашу нацыянальную валявую мэдытацыю, паступова адпрэчваючы ўсё, што не зыходзіць з нас саміх, і разгарнуць у сваяву свой нацыянальны сэнс. І тады, дайшоўшы да скраю самазасяроджаньня, наша культура, успыхнуўшы звышновай каляднай зоркай, народзіць сваю цывілізацыю.

Зьвяз дабравольных слуг Радзімы

Для мяне адным зь лепшых прыкладаў пасьпяховай традыцыяналісцкай нацыяналістычнай арганізацыі ў сучасным сьвеце зьяўляецца індыйскі Rashtriya Swayamsewak Sangh (Зьвяз дабравольных слуг Радзімы). Заснаваны Кешавам Балірамам Хедгеварам ў 1925 годзе, ён паставіў сваёй мэтай не заваяваньне палітычнай улады, а уплыў на грамадзтва - фармаваньне індыйскага характару і аб'яднаньне нацыі.

Варта сказаць, што аб'яднаць стракатую Індыю, у якой жывуць тысячы народаў, не згубіўшы прыгэтым квітнеючай разнастайнасьці, задача зусім няпростая. Але стваральнікі RSS знайшлі рашэньне ў самой індыйскай традыцыі, скарыстаўшыся ідэяй "галінаў" (shakha), на якія падзяляліся ведавыя школы, захоўваючы прыгэтым традыцыю адзінай без аднастайнасьці або падпарадкаваньня ўсіх аднаму чалавеку.

Сябры арганізацыі рэгулярна сустракаюцца ў адным месцы, разам займаюцца традыцыйнымі фізычнымі практыкаваньнямі, слухаюць лекцыі, сьпяваюць гімн Радзімы. Яны самі вызначаюць мэты сваёй галіны - дзе яны могуць быць карыснымі сваёй Радзіме і дабравольна дапамагаюць людзям і дзяржаве. Такім чынам яны здабылі вялікі аўтарытэт у народзе без палітычных лозунгаў і асаблівай агітацыі.

Раз на год RSS зьбіраецца на сьвятарным полі Куру-кшэтра, дзе адбылася бітва Магабгараты. Мяркуючы па фатаздымках відовішча вельмі ўражвае. Цяпер іх некалькі мільёнаў. Яны заснавалі свае школы, унівэрсітэты, прафсаюзы, і палітычную партыю - Bharatiya Janat Parti (Народную партыю Індыі), якая ў выніку трымала ўладу дэмакратычынм шляхам цягам 20 гадоў. Прыгэтым сама сангха не ператваралася ў палітычную партыю. 

Мой асабісты досьвед зносінаў зь сябрамі RSS у Індыі быў вельмі станоўчы. Гэта быў якраз той нячасты выпадак адсутнасьці расізму ў стаўленьні да белага чалавека.

Мне здаецца, што нам у Беларусі не стае менавіта такой арганізацыі нацыяналістаў - не яшчэ адной палітычнай партыі, а менавіта арганізацыі аб'яднаньня грамадзтва і ўплыву на грамадзтва, якая заваявала бы аўтарытэт у вачах людзей станоўчымі ўчынкамі, і аб'яднала бы нацыянальныя сілы ў магуту, зь якой варта лічыцца. А надзейная палітычная перамога можа грунтавацца толькі на здабыцьці падтрымкі грамадзтва.

Імпэрыя

Імпэрыя - гэта праект цывілізацыйнай экспансіі. Імпэрыя нясе з сабой адзіны стандарт жыцьця для ўсіх захопленых народаў: адну мову, адну культуру, аднолькавыя структуры кіраваньня. Імпэрыя робіцца магчымай толькі тады, калі культура завяршаецца, даходзіць да стадыі сэрыйнага памнажэньня.

Імпэрыя нараджаецца з жаданьня быць несьмяротным. Гэта не абавязковы этап разьвіцьця цывілізацыі, а вампірычны выбар яе эліты - працягнуць жыцьцё ўласнай закончанай культуры за кошт іншых, маладзейшых культураў. Імпэрыя адбірае ў захопленых народаў перадусім іх лепшых людзей і ставіць сабе на службу, а затым гарантуе спакой і стабільнасьць астатнім.

На ўзроўні колькасьці імпэрыя назапашвае незьлічоныя багацьці. Але на ўзроўні якасьці імпэрыя - гэта беднасьць і галеча, адзіны стандарт на ўсіх. Імпэрыя - зло таму, што яна зьбядняе чалавецтва. Гэта прапанова прадаць першародзтва за сачавіцавую поліўку. “Навошта вынаходзіць ровар сваёй уласнай культуры, калі мы ўсё ўжо для вас прыдумалі”. Выбар на карысьць такой “лёгкасьці” жыцьця пазбаўляе сэнсу жыцьця. 

Глябалізм - гэта чарговая хваля элінізму, калі ўсё чалавецтва ператвараецца ў адну сусьветную імпэрыю. Нам падаюць гэта як непазьбежнасьць: адзіна магчымы вынік прагрэсу. Маўляў, рана ці позна народы, культуры і мовы зьнікнуць, і затсанецца адна. Прыгэтым мы бачым, як рэгіянальныя імпэрыі (Расея, Індыя, Кітай) ўдзельнічаюць у тэндэры на глябалізацыю народаў сьвету. У якасьці фальшывай альтэрнатывы глябалізацыі нам падсоўваюць “мнагапалярнасьць”, сьвет, падзелены імпэрыямі на часткі.

Але прагрэс - гэта узбагачэньне, а не зьбядненьне чалавецтва. Прагрэс - гэта толькі чалавецтва тысячы культураў, а не адной імпэрыі. Багацьце чалавецтва здабываецца ў глыбіню, а не праз надбудову зьверху усё новых узроўняў гіерархіі. Адмаўленьне імпэрыі прыгэтым не азначае адмаўленьня цывілізацыі, адмаўленьне глябалізацыі не азначае адмаўленьня адзінства чалавецтва. 

Вайна з імпэрыяй - гэта вайна за культуру, за права на сваю форму для свайго зьместу. Прычым культура ў гэтай барацьбе мае сваю вялікую перавагу - яна заўсёды мае справу з прыродай. Цывілізацыя імпэрыі для яе - ўсяго толькі гліна для яе гаршчкоў.

Колькасьць і якасьць

Насельніцтва Беларусі складае 9-10 мільёнаў. І мы думаем, што нас малавата для таго, каб ствараць сваю цывілізацыю.

Вось энцыклапедыя "Вялікае княства Літоўскае" (Т.1. С. 55–57.) кажа: "...ў 1528 насельніцтва ВКЛ складала крыху больш за 2 млн. чал., з іх на тэр. Беларусі – каля 1 млн. ... Пры гэтым колькасць шляхты (разам з сем’ямі) складала прыблізна 50 тыс. чал., гар. насельніцтва – 200–250 тыс." Гэта значыць, раней, у часы Рагвалода і Міндоўга, яго было яшчэ меней.

І гэтай колькасьці хапіла, каб збудаваць адну з найвялікшых імпэрыяў сьвету, правесьці дзясяткі войнаў, стварыць уласную культуру і цывілізацыю, якую мы лічым сваёй спадчынай. 

Відавочна, справа ня ў колькасьці, а ў якасьці.